امروزه در کنار سرمایه های انسانی ، اقتصادی و فیزیکی از سرمایه دیگری به نام سرمایه اجتماعی نام برده می گردد که در مطالعه های اقتصادی و اجتماعی جوامع مطرح شده می باشد (مرادی ؛ جلیلیان ؛ کریمی ؛  1389:  96) . سرمایه اجتماعی بر خلاف سایر سرمایه ها به صورت فیزیکی وجود ندارد بلکه حاصل تعاملات ، هنجارهای گروهی و اجتماعی می باشد  (زارعی متین ؛  جندقی؛  توره ؛   1385 :  33).  مفهوم سرمایه اجتماعی که صبغه جامعه شناسانه دارد بستر مناسبی برا بهره وری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می گردد ( امامقلی ؛ 1390 :  59). در جهان پرشتاب امروز سازمان های زیادی در تلاشند در راستای رسیدن به اهداف سازمانی و اقتصادی و تداوم حیات خویش از الگو ها و شیوه های مختلف بهره مند شده و مزیت رقابتی جدیدی کسب کنند تا از سقوط و واژگونی و خطرات ناشی از دگرگونی های سریع محیطی در امان بمانند ، در عصر حاضر مدیران به مقصود دستیابی به توسعه بیش از آن که به سرمایه فیزیکی و انسانی نیازمند باشند به سرمایه اجتماعی نیاز دارند تا از این راه بتوانند زمینه های توسعه سازمان را فراهم آورده راه کامیابی شغلی و سازمانی را هموار سازند ( امیرخانی و آغاز  ؛  1390 :  31-32 ).  امروزه سرمایه اجتماعی اساسی برای انتخاب های استراتژیک می باشد ، می تواند تصمیم گیرندگان را مطلع و تحت تاثیر قرار می دهد و حتی تصمیمات آن ها را در داخل و خارج سازمان محدود سازد2006 : 17) Shipilov & Danis; ). بدین لحاظ سرمایه اجتماعی مانند سرمایه های دیگر بستر مناسب برای دسترسی به فرصتها و اهداف زندگی را آماده ساخته، یکی از منابع مهم موفقیت سازمانی و اجتماعی به شمار می رود (معمارزاده ؛ عطایی ؛ اکبری ؛1388: 9 ). در این بخش به اظهار تعاریف ، اهمیت و ضرورت ، مدل ها ،  عوامل  موثر و پیامد های مثبت و منفی متغیر سرمایه اجتماعی می پردازیم .

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

  • مفاهیم و تعاریف سرمایه اجتماعی

قبل از آن که وارد بحث مفاهیم و تعاریف سرمایه اجتماعی شویم شایسته می باشد درمورد سرمایه و آیا واقعاً سرمایه اجتماعی سرمایه می باشد ؟ مفاهیمی را مبذول بداریم .

2-1-1-1 تعریف سرمایه

در ارتباط با سرمایه آلبرو[1]  (2001) آن  را اساس ارزشهای  آینده می داند ، آن هییر[2] و همکاران (1995)  سرمایه را یک منبع عام اعم از پولی و غیر پولی و همچنین ملموس و غیر ملموس می داند. سرمایه به چند گروه طبقه بندی شده می باشد که سرمایه اجتماعی مانند آنها ست ( زمردیان  و  رستمی ؛ 1389 : 51)  در واقع  سرمایه اجتماعی می تواند به عنوان یک مفهومی که نشان دهنده دارایی های غیر مادیست تعریف گردد  و بدهی می باشد که آن  شرایط را برای همکاری بین افراد و یا شرکت ها تحت تاثیر قرار می دهد( Eklinder-Frick ; Torsten Eriksson;  Hallén ;  2014 :  1 ).

 

2-1-1-2 علت های سرمایه بودن سرمایه اجتماعی

برای اینکه سرمایه اجتماعی به عنوان یک سرمایه شناخته گردد علت های زیادی وجو د دارد که در زیر اظهار می گردد :

  • ماندگاری : مانند دیگر اشکال سرمایه ، سرمایه اجتماعی دارای عمر طولانی می باشد که در آن می توان هم زیرا منابع دیگر در آن سرمایه گذاری نمود .
  • انعطاف پذیری و قابلیت تبدیل : سرمایه اجتماعی در معنای انعطاف پذیری بدین مقصود می باشد که ، روابط می تواند برای مقاصد مختلف مورد بهره گیری قرار گیرد مانند جمع آوری اطلاعات و یا مشاوره. به علاوه سرمایه اجتماعی را می توان به انواع دیگر سرمایه ها تبدیل نمود مانند مزایای اعطا شده توسط جایگاه فرد در یک شبکه اجتماعی می تواند به مزایای اقتصادی و یا دیگر مزیت ها تبدیل گردد.
  • جانشین و مکمل بودن : مانند دیگر اشکال سرمایه می تواند جایگزین یا مکمل منابع دیگر شودAdler &  Kwon ;  2002:  21)   .(برای مثال سرمایه اجتماعی می تواند با کاهش هزینه مبادله، بهره وری سرمایه فیزیکی را بهبود دهد و جانشینی برای سرمایه فیزیکی مازاد باشد.
  • استهلاک : مانند سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی ، سرمایه اجتماعی نیز نیاز به نگهداری دارد . سرمایه اجتماعی نیز مستهلک می گردد . در بعضی از اوقات نیز بهره گیری بیش از حد از سرمایه اجتماعی موجود در بین افراد برای رسیدن به هدف های فردی خود باعث استهلاک در سرمایه اجتماعی خواهد گردید . گاهی اوقات نیز عدم بهره گیری از روابط  اجتماعی سبب استهلاک در سرمایه  اجتماعی خواهد گردید (رنانی و  دلیری ؛  1388 :  162-161 ).
  • امکانات سرمایه گذاری : مقصود همان توانایی ساخت و یا تخریب سرمایه موجود می باشد . سرمایه گذاری در سرمایه اجتماعی نیز می تواند وجود داشته باشد و با ایجاد برنامه ریزی لازم، باعث خلق آن گردید (همان منبع : 164 ).

 

2-1-1- 3  تعاریف سرمایه اجتماعی

اصطلاح سرمایه اجتماعی نخستین بار در اثر کلاسیک  “جین جاکوب”[3]  به نام “مرگ و زندگی” شهرهای بزرگ آمریکایی بکار رفته می باشد ( زمردیان و  رستمی ؛  1389 :  51).  همان گونه که سرمایه فیزیکی، با ایجاد تغییرات در مواد جهت شکل دادن به ابزارهایی که تولید را تسهیل می کند به وجود می آید و ازجنبه ای ملموس و قابل نظاره برخوردار می باشد . سرمایه انسانی، با تغییر دادن افراد برای کسب مهارت ها و توانایی هایی به آنها پدید می آید و افراد را توانا می سازد تا به شیوه های جدید رفتار کنند و پس کمتر ملموس بوده و در مهارت ها و دانشی که فرد کسب کرده تجسم می یابد. اما سرمایه اجتماعی ، حتی کمتر از این ملموس بوده و در روابط میان افراد تجسم می یابد و موقعی سرمایه اجتماعی به وجود می آید که روابط میان افراد به شیوه ای دگرگون گردد که کنش را تسهیل نماید (ناطق پور  و  فیروز آبادی ؛   1385 : 162 ).

کلمن[4] (1988 ) در تعریف سرمایه اجتماعی آن را به عنوان  تابع در نظر گرفته و آن را دارای موجودیت واحد نمی داند و معتقد می باشد که ، سرمایه اجتماعی در سازمان های مختلف متفاوت می باشد اما دارای 2 عنصر مشترک :  1- جنبه ساختار اجتماعی و 2-تسهیل اقدامات خاص برای افراد و شرکت ها می باشد( Zheng ;  Li ; Wu ; Xu  ;  2014 : 489-490 ) . هم چنین کلمن ( 1990 ) اظهار داشته واژه سرمایه دلالت می کند که سرمایه اجتماعی همانند سایر اشکال سرمایه  ماهیتی زاینده و مولد دارد( Koutsou ; Partalidou ; Ragkos ; 2014 : 204) ، یعنی ما را قادر می سازد ارزش ایجاد کنیم، کارها را انجام دهیم، به اهدافمان دست یابیم، ماموریت هایمان را در زندگی به اتمام رسانیم و به سهم خویش به دنیایی یاری رسانیم که در آن زندگی می کنیم.  وقتی می گوییم سرمایه های اجتماعی زاینده و مولد هستند، مقصود این می باشد که هیچ کس بدون آن موفق نیست و حتی زنده نمی ماند  (الوانی و  شیروانی ؛  1383 :  17 ).

فوکویاما[5] (1995 ) سرمایه اجتماعی را به عنوان ” توانایی افراد برای کار تعریف شده با هم و برای رسیدن به اهداف مشترک در گروه ها و سازمان ها می داند ” Fu ; 2004 : 19)) بعدها فوکویاما  ) 1999) تعریف دیگری از سرمایه اجتماعی ارائه می دهد و می گوید: سرمایه اجتماعی را به سادگی می توان به عنوان وجود مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیر رسمی تعریف نمود. ( زمردیان و  رستمی ؛  1389 :  51)

پیر بوردیو [6]،  جامعه شناس فرانسوی، به عنوان اولین دانشمندی که به تجزیه و تحلیل نظام مند مفهوم سرمایه اجتماعی پرداخته می باشد.  برای بوردیو ، سرمایه  اجتماعی در درجه اول از این نظر که می تواند به سرمایه فرهنگی و اقتصادی تبدیل و  موجب  حفظ  مزیت کلاس  در  شبکه های  نسبتا  با  دوام  گردد  مورد  توجه  بود Darcy ;  Maxwell;  Edwards ;  Onyx ;  Sherker ;  2014 : 2) ). وی سرمایه اجتماعی  را به عنوان تجمع واقعی یا بالقوه منابع تعریف شده و جدایی ناپذیر با در اختیار داشتن یک شبکه پایدار خاص، می باشد که به خوبی شناخته شده ، به خوبی تثبیت  شده و دارای یک نوع شبکه ی ارتباطی نهادینه شده مرتبط می باشد تعریف می کند ( Zhengdong ; 2011 : 230 ). از نظر بوردیو سرمایه اجتماعی جمع بالقوه و بالفعلی می باشد که نتیجه مالکیت شبکه ی با دوامی از روابط نهادی شده بین افراد و عضویت در یک گروه برای دستیابی به منابع آن گروه می باشد . بوردیو سرمایه اجتماعی را دارای دو مولفه می داند : نخست به عنوان یک منبع که با عضویت گروهی و شبکه های اجتماعی مرتبط می باشد و دوم اندازه سرمایه اجتماعی یک کارگزار خاص به حجم شبکه ی ارتباطی او وابسته می باشد. برای بوردیو سرمایه اجتماعی یک پدیده جمعی می باشد ، حتی اگر از چشم انداز کنشگر به ان نگاه گردد ( جهانگیری  و  شکری زاده؛ 1389 :   109 ).

هاینفان  [7]مفهوم سرمایه اجتماعی (1916) را ”حسن نیت“، ”رفاقت و دوستی“”همدردی متقابل“ و ”معاشرت و تبادلات اجتماعی“ در میان گروهی از افراد توصیف کرده می باشد که یک نظام اجتماعی را پدید می آورد ( خورشید ؛  1391 :  121 ) .

20 – Albero

21 –  Anheier

22- Jane Jacob

23Coleman

24 Fukuyama

25  Pierre Bourdieu

26 Hanifan

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید