پنج بعد اصلی شخصیت از نظر کوستا[1] و مک کری[2] (1985) عبارتند از: نوروزگرایی یا روان نژندی(N)، برون‌گرایی[3] (E)،انعطاف­پذیری(تجربه­پذیری[4]،گشودگی) (O)،دلپذیربودن،(توافق، همسازی[5])(A)، باوجدان بودن (وظیفه‌شناسی[6]) (C). تمایل عمومی به تجربه عواطف منفی زیرا ترس، غم، دستپاچگی، عصبانیت، احساس گناه و نفرت مجموعه حیطه N را تشکیل می­دهد.هر چند N چیزی بیشتر از آمادگی برای ناراحتی‌های روانشناختی دارد.مردان و زنان با نمره بالا در N مستعد داشتن عقاید غیرمنطقی هستند و کمتر قادر به کنترل تکانش­های خود بوده و خیلی ضعیفتر از دیگران با استرس کنار می­آیند (گروسی فرشی،1380). برون­گراها، البته، جامعه­گرا بوده اما توانایی اجتماعی فقط یکی از صفاتی می باشد که حیطه برون­گرایی دارای آن می باشد. علاوه بر آن دوست داشتن مردم، ترجیح گروه­های بزرگ و گردهماییها، با جرأت بودن، فعال بودن و پرحرف بودن نیز از صفات برونگراها می باشد. آنها برانگیختگی جنسی و نیز تحریک را دوست دارند و متمایلند که بشاش باشند. همچنین سرخوش، باانرژی و خوش بین هستند(کوستاو مک کری،1985). انعطاف­پذیری  به عنوان یک بعد اصلی شخصیت، خیلی کمتر از E و N شناخته شده می باشد. عناصر انعطاف پذیری زیرا تصور فعال، احساس زیبا پسندی، در نظر داشتن احساسات درونی، تنوع طلبی، کنجکاوی ذهنی و استقلال در قضاوت، اغلب نقشی در تئوریها و سنجش­های شخصیت اعمال نموده­اند اما به هم پیوستگی آن­ها در یک حیطه وسیع و تشکیل عاملی از شخصیت به ندرت مطرح بوده می باشد. (مک کری و کوستا، 1985). همانند برونگرایی، دلپذیر بودن مقدمتا بعدی از تمایلات بین فردی می باشد. یک فرد دلپذیر اساسا نوع دوست می باشد، او نسبت به دیگران همدردی کرده و مشتاق می باشد که کمک کند و عقیده دارد که دیگران نیز متقابلاً کمک کننده هستند (کوستا و مک کری، 1992). فرد با وجدان هدفمند، با اراده و مصمم می­باشد. افراد موفق، موسیقی دانان بزرگ و ورزشکاران به نام این صفات را در حد بالا دارند(مک کری، کوستا و بوش، 1986، به نقل از گروسی فرشی 1380).

7-1-2- طبقه‌بندی ویژگی‌های شخصیت براساس مدل پنج عامل

طبقه بندی چارچوبی نظام دار برای فرق قائل شدن، نظم دادن و نام گذاری انواع و گروه‌ها در یک علم می‌باشد ( جان و همکاران، ۱۹۹۸ ). مانند اهداف اصلی طبقه بندی‌های علمی، ارائه از حوزه‌های اصلی و غالب یک علم می باشد که از طریق آن می‌توان تعداد زیادی از موارد خاص و منفرد را به جای مطالعه جداگانه، به صورت (گروهی ومتعاقباً) ساده تر، مورد مطالعه قرار دارد.

علاوه براین، یک طبقه بندی که به صورت عمومی پذیرفته شده می باشد، می‌تواند تا حد زیادی فرایند افزایش و انتقال یافته‌های تجربی را از طریق ارائه یک سیستم نام گذاری و واژگان استاندارد تسهیل کند ( جان و سرایواستاوا، ۱۹۹۹ ). چنین طبقه بندی پذیرفته شده‌ای از مدت‌ها پیش در بعضی از علوم زیرا زیست شناسی وجود داشته می باشد. اما نباید فراموش نمود که طبقه بندی ویژگی‌های شخصیتی در روانشناسی شخصیت مشکل تر از طبقه بندی گونه‌های حیوانی وگیاهی در زیست شناسی خواهد بود. به عنوان یکی از علت های این امر می‌توان به انتزاعی بودن ویژگی‌های شخصیتی تصریح نمود (جان و همکاران، ۱۹۸۸ ).

خوش بختانه علی رغم وجود چنین دشواری هایی، می‌توان ادعا نمود پس از چندین دهه پژوهش، روان‌شناسان شخصیت در حال نزدیک شدن به یک وفاق عمومی در مورد ویژگی‌های شخصیتی بشر می‌باشند: مدل ۵ عاملی یا پنج عامل اصلی شخصیت (جان و سریواستاوا، ۱۹۹۹).

بر اساس این مدل، شخصیت از پنج بعد اصلی تشکیل شده می باشد که عبارتند از نوروز گرایی(N)  یا از وجه دیگر، پایداری هیجانی، برون گرایی(E)  یا فعالیت، گشودگی به تجربه (O) یا فرهنگ یا روشنفکری، همسازی (A) و وظیفه شناسی(C). از این پنج عامل، دو عامل برونگرایی و توافق به صفات شخصیتی دارای ماهیتی بین شخصی مربوط اند. عامل وظیفه شناسی اساساً صفات رفتاری هدف گرا و نیز کنترل تکانه‌ها به شکلی جامعه پسند را در بر می‌گیرد. در عامل نوروز گرایی، پایداری هیجانی در برابر گستره‌ای از هیجانات منفی مانند غم، تحریک پذیری، تنش عصبی، و … قرار می‌گیرد و عامل گشودگی نیز به گستردگی، عمق، و پیچیدگی وجوه فکری، ذهنی، و تجربیات فرد مربوط می باشد.

حجم انبوهی از تحقیقات در زبان‌های مختلف و با ابزارها و نمونه‌های متفاوت، اصلی بودن این پنج عامل را تایید کرده اند و نشان داده اند که هر پنج عامل مذکور از اعتبار همگرا و تفکیکی بین ابزار و بین ناظر خوبی برخوردارند و در طی تحول فرد نیز نسبتاً پایدار می‌مانند. هر کدام از عامل‌ها یک بعد هستند نه یک گونه یا نوع (مانند تیپ‌های شخصیت ) بدین معنا که تفاوت افراد در هر بعد و مولفه، تفاوتی کمی و درجاتی می باشد. در این مدل هر عامل از شش مولفه تشکیل شده می باشد که به صفات مختلف تحت پوشش آن عامل تصریح دارند (جان و پروین، ۲۰۰۳).

[1]. Costa

[2]. Mc Crae

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

[3].  Extraversion

[4]. Openness

[5]. Agreeableness

[6]. Conscientiousness

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید

دسته بندی : پایان نامه